18 Φεβρουαρίου 2016

Τα λάθη των μαθητών στο μάθημα

Σήμερα το πρωί ξεκίνησα κάπως έτσι το μάθημά μου στην ΣΤ':

«Ο Μάικλ Τζόρνταν είναι ο μεγαλύτερος μπασκετμπολίστας όλων των εποχών. Ήταν ο πρώτος σκόρερ και ο καλύτερος αμυντικός. Δεν έχει υπάρξει μπασκετμπολίστας τόσο καλός όσο αυτός. Κάποια στιγμή είπε:
"Έχω χάσει πάνω από 9000 σουτ στην καριέρα μου. Έχω χάσει πάνω από 300 παιχνίδια. Είκοσι έξι φορές με εμπιστεύτηκαν να πάρω το τελευταίο σουτ και το έχασα. Έχω αποτύχει ξανά και ξανά στη ζωή μου. Και γι' αυτό πέτυχα."

»Περιμένατε ο μεγαλύτερος μπασκετμπολίστας όλων των εποχών να έχει πάνω από 9000 άστοχα σουτ; Περιμένατε να έχει χάσει πάνω από 300 παιχνίδια; Περιμένατε να έχει αστοχήσει 26 φορές στην τελευταία επίθεση; Περιμένατε να λέει ότι έχει αποτύχει ξανά και ξανά; 

»Σας έχω ζητήσει από την αρχή της χρονιάς να μη φοβάστε όταν κάνετε λάθος. Με τα λάθη μαθαίνουμε. Όταν φοβάστε δεν έχετε αποτύχει εσείς· έχω αποτύχει εγώ. Γιατί είναι δικιά μου ευθύνη να σας πείσω να μη φοβάστε, να μοιράζεστε τα λάθη σας.

»Δεν ερχόμαστε στο σχολείο για να δείξουμε πόσα ξέρουμε· ερχόμαστε για να μάθουμε. Αν περάσει μια μέρα και δεν κάνετε ούτε ένα λάθος, σημαίνει ότι δε μάθατε τίποτα. Είναι μια χαμένη μέρα. Μπορώ όλους να σας ρωτήσω ποιο είναι το υποκείμενο στην πρόταση «Εγώ παίζω» κι όλοι να απαντήσετε σωστά. Όλοι το ξέρετε· μα κανείς δεν έμαθε τίποτα...

»Κάνω κάθε μέρα λάθη. Δεν τα καταλαβαίνετε τα περισσότερα γιατί δεν ξέρετε τη δουλειά μου. Προσπαθώ να συνηθίσω να ανακεφαλαιώνω το μάθημα στο τέλος, είτε εγώ είτε εσείς, μα πολλές φορές το ξεχνάω. Ή δε σας έχω πείσει ακόμα όλους να μοιράζεστε τα λάθη σας. Ελπίζω τουλάχιστον σήμερα να τα καταφέρω».

14 Φεβρουαρίου 2016

Γιατί να μην σχεδιάζουν οι μαθητές τα πειράματα μόνοι τους;


Φέτος προσπαθώ, πιο σοβαρά από ποτέ, να καλλιεργήσω την κριτική σκέψη στους μαθητές μου. Όχι να διατείνομαι ότι το κάνω· να το κάνω πραγματικά. Ένας από τους τρόπους να το καταφέρεις είναι να διδάξεις το πώς εργάζονται οι επιστήμονες. Πιο βολικό μου φάνηκε να ξεκινήσω από τις Φυσικές Επιστήμες. Εκεί τα σχολικά βιβλία σε βοηθούν αρκετά σε σχέση με άλλα μαθήματα. Με τα πολλά, κατέληξα στην παρακάτω λίστα. Αυτά προσπαθώ να τους εξηγήσω από την αρχή της χρονιάς και μέχρι το τέλος της.
  • Ερώτημα
  • Υπόθεση
  • Πείραμα
  • Παρατήρηση
  • Συμπέρασμα
Το πραγματικό όμως ερώτημα είναι: «Πώς τα διδάσκεις;». Όποτε το επιτρέπει το μάθημα, δηλαδή όποτε καταλάβω εγώ πώς να το κάνω, ακολουθώ μια διαφορετική πορεία από τη συνηθισμένη. Κεντρικό της σημείο είναι να σχεδιάζουν οι ίδιοι οι μαθητές τα πειράματα. Ξεκινώ θέτοντας στα παιδιά ένα ερώτημα. Π.χ., για το κεφάλαιο με τους μαγνήτες τους ρώτησα: «Ποια υλικά έλκει ένας μαγνήτης;». Οι μαθητές δουλεύοντας σε ομάδες προτείνουν κάποιες δοκιμαστικές απαντήσεις. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα όλοι δήλωσαν ότι έλκει μεταλλικά αντικείμενα. Στη συνέχεια, τους ζητάω να σχεδιάσουν κάποιο πείραμα με το οποίο θα ελέγξουν την απάντησή τους. Αφού σχολιάσουμε τα πειράματα των μαθητών, αλλά και αυτά του βιβλίου, διατυπώνουν την υπόθεσή τους, π.χ. «Αν πλησιάσω διάφορα αντικείμενα στον μαγνήτη, αυτός θα έλξει μόνο τα μεταλλικά». Είναι μια καλή ευκαιρία να μιλήσουμε για τον υποθετικό λόγο, να εμπλέξουμε και τη γλώσσα δηλαδή. Μετά πραγματοποιούμε τα πειράματα, καταγράφουμε τις παρατηρήσεις και στο τέλος γράφουμε το συμπέρασμα. Επιμένω στο γράψιμο, γιατί τα παιδιά δυσκολεύονται να γράφουν επιστημονικά κείμενα, άρα χρειάζονται κάθε δυνατή ευκαιρία για να εξασκηθούν.

Κάποιες φορές κάνουμε τα πειράματα των μαθητών, κάποιες του βιβλίου, κάποιες και τα δύο. Εξαρτάται από το πόσο γόνιμη φαντάζομαι τη συνέχεια. Βέβαια, όταν σχεδιάζουν πειράματα τα παιδιά, υπάρχει το πρόβλημα των υλικών: ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να κατεβάσει το κεφάλι ενός παιδιού. Μια λύση είναι να τους δώσεις συγκεκριμένα υλικά και να επιλέξουν τα κατάλληλα ή να γίνουν τα πειράματα άλλη μέρα. Γενικά, θέλει ευελιξία. Πολύ σημαντικό είναι, επίσης, να τονίζω σε ποιο στάδιο βρισκόμαστε κάθε φορά, αλλιώς τα παιδιά χάνονται.

Τέλος, όλο και κάτι θα πουν και θα με πιάσουν απροετοίμαστο. Είναι κάτι που φοβίζει τους περισσότερους δασκάλους. Θα είμαι ειλικρινής: με φοβίζει κι εμένα. Αλλά είναι δυνατόν να διδάσκεις την κριτική σκέψη και να το παίζεις αυθεντία; Όπως προσπαθούμε να αλλάξουμε τα μυαλά των μαθητών μας, έτσι πρέπει να αλλάξουμε και τα δικά μας μυαλά. Και στην τελική, πόσες φορές να διδάξεις τους μαγνήτες δίχως μια έκπληξη, δίχως κάτι να σε συνεπάρει;