13 Απριλίου 2015

Το κυνήγι των μορίων

Ο Βενιαμίν Φραγκλίνος ήταν ένας πολύ ενδιαφέρων τύπος. Με βάση τη βικιπαίδεια ήταν: «συγγραφέας και τυπογράφος, θεωρητικός της πολιτικής, πολιτικός, επιστήμων, εφευρέτης, κοινωνικός ακτιβιστής, στρατιωτικός και διπλωμάτης». Δε μάσαγε πουθενά. Έφτασε στο σημείο να πετάει χαρταετούς στις καταιγίδες για να μελετήσει τον ηλεκτρισμό! Δεν πιστεύω ότι το έκανε για να πάρει μόρια. Μάλλον το έκανε από το πάθος του για τη Φυσική. Στο δικό μου επάγγελμα γίνεται το αντίθετο: κάνουμε τα πάντα για τα μόρια. Όπου κι αν πας, όπου κι αν σταθείς, όλοι αναρωτιούνται: «Πόσα μόρια πιάνει;».

Υπερβάλλω (αν και μερικούς τους αφορά), αλλά οι συνέπειες υπάρχουν. Αυτό το διαρκές κυνήγι των μορίων πνίγει δύο πολύ σημαντικές διαστάσεις της επαγγελματικής ανάπτυξης του εκπαιδευτικού: το διάβασμα και τη συνεργασία. Γιατί να διαβάζεις και να συνεργάζεσαι με τον διπλανό σου; Δεν κερδίζεις κάτι. Δεν υπάρχει χειροπιαστό αντίκρισμα. Και δεν εννοώ να οργανώσεις μια σχολική γιορτή ή να κάνεις ένα πρόγραμμα· εννοώ να λύσεις ένα καθημερινό πρόβλημα, όπως για παράδειγμα να διαχειρίζεσαι σωστά την τάξη σου. Τι πρέπει να κάνει ένας επιστήμονας; Να μελετήσει τη βιβλιογραφία και να συμβουλευτεί άλλους. Έλα μου όμως που αυτά δεν παίρνουν μόρια... αν όμως τύχει και παρακολουθήσει κανένα σεμινάριο για τη διαχείριση της τάξης, σώθηκε! Εντάξει, μπορεί να μην καταφέρει τελικά να διαχειριστεί την τάξη — μόρια όμως θα πάρει... τι γίνεται όμως αν τα σεμινάρια πραγματοποιηθούν την επόμενη χρονιά;

Η δεύτερη συνέπεια είναι ακόμα χειρότερη. Η δουλειά μας είναι πρακτική. Το θέμα δηλαδή δεν είναι πόσες γνώσεις έχεις, αλλά τι κάνεις στην πράξη. Τα καταφέρνεις ή όχι; Η ενημέρωση στις τελευταίες εξελίξεις είναι σημαντική· σημαντικότερος όμως είναι ο αγώνας που πρέπει να δώσει ο εκπαιδευτικός για να αλλάξει τον εαυτό του. Από τη μια να βλέπει την πραγματική συμπεριφορά του κι όχι αυτή που του χαϊδεύει τα αυτιά. Από την άλλη να αλλάζει τις κακές συνήθειες, αυτές που δε συνάδουν με τη θεωρία· μα που τόσο πολύ τις χρησιμοποιεί. Εκεί θέλει και τη συνδρομή των άλλων εκπαιδευτικών. Αυτών που θα τον αναγκάσουν να δει αυτά που δε βλέπει, ώστε να γίνει καλύτερος.

Οφείλουμε να ακολουθήσουμε μια άλλη πορεία. Φυσικά και απαιτούνται τυπικά προσόντα (κι εγώ στα τυπικά προσόντα στηρίζομαι και δουλεύω)· πρέπει όμως κάποτε και να εξεταστούν κριτικά και να βελτιωθούν. Εκτός κι αν πιστεύει κανείς ότι το μεταπτυχιακό του ΠΤΔΕ Πατρών είναι ισότιμο με του Χάρβαρντ... πρέπει, τέλος, να αρχίζουμε να δίνουμε σημασία στην πραγματική δουλειά και όχι σε μια υποκατηγορία προϋποθέσεων για να μπεις σε αυτή. Τι πραγματικά κάνει ο δάσκαλος στην τάξη, τι πραγματικά κάνει ο διευθυντής στο σχολείο, τι πραγματικά κάνει ο σύμβουλος. Γιατί στην τελική, αυτό μας ενδιαφέρει.

5 Απριλίου 2015

Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στη Φιλανδία

Πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι η Φιλανδία θα αλλάξει ριζικά το εκπαιδευτικό της σύστημα. Κύματα ενθουσιασμού κατέκλυσαν την Ελλάδα. Λες και την κάναμε εμείς την αλλαγή. Και τι έγινε που αλλάζει το εκπαιδευτικό της σύστημα; Είναι σαν να χαίρονταν οι Αμερικανοί επειδή κάποτε έβαλαν στόχο να πάνε στο φεγγάρι και να μη χαίρονταν όταν τελικά πήγαν. Είναι δυνατόν να χαιρόμαστε επειδή συμβαίνει μια αλλαγή; Να εφαρμοστεί πρώτα, να ελεγχθεί από την επιστημονική κοινότητα και μετά βλέπουμε. Πρόκειται για μια χρονοβόρα διαδικασία που θα πάρει χρόνια να φανούν τα αποτελέσματά της. Φυσικά, για να έχεις γνώμη για την επιτυχία ή την αποτυχία απαιτούνται πολύς κόπος και μελέτη. Πράγματα άγνωστα στην Ελλάδα...

Το εντυπωσιακό δεν είναι η προτεινόμενη αλλαγή. Το εντυπωσιακό είναι ότι έχουν τα κότσια να αλλάξουν ριζικά ένα καλό εκπαιδευτικό σύστημα. Εμείς δεν τολμάμε να κάνουμε ριζικές αλλαγές σε ένα, κατά γενική ομολογία, αποτυχημένο εκπαιδευτικό σύστημα. Τις μόνες αλλαγές που ξέρουμε είναι να βάζουμε και να βγάζουμε τα αρχαία από το γυμνάσιο και να αλλάζουμε τον αριθμό των μαθημάτων των εισαγωγικών εξετάσεων για το πανεπιστήμιο. Τώρα το ότι κανείς στα πετυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα ανά τον κόσμο δεν ασχολείται με τα αρχαία ελληνικά, δε βλέπω να ενδιαφέρει κανέναν — αλλά αυτό είναι ένα άλλο θέμα συζήτησης...

Γιατί φοβόμαστε τόσο; Αφού δεχόμαστε ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα έχει τα χάλια του, γιατί δεν το αλλάζουμε; Υπάρχει, ας πούμε, πιθανότητα να εφαρμοστεί το νέο φιλανδικό σύστημα στην Ελλάδα; Ποτέ! Να εφαρμοστεί ένα άλλο σύστημα, εξίσου ριζοσπαστικό; Αποκλείεται...

Η εύκολη απάντηση είναι ότι είμαστε συντηρητικοί. Δεν εξηγεί τίποτα. Η αληθινή αιτία είναι απλή: είμαστε υποεκπαιδευμένοι. Εμείς, οι άνθρωποι της εκπαίδευσης, δεν ξέρουμε καλά τη δουλειά μας. Για να προτείνεις βαθιές αλλαγές —και να μην παίζεις με τα αρχαία και τα μαθήματα των εισαγωγικών εξετάσεων— πρέπει να έχεις πολλές γνώσεις. Να έχεις πήξει στο διάβασμα. Πόσοι από μας πήζουμε στο διάβασμα; Και δεν εννοώ επιμορφώσεις για να πάρουμε μόρια... εννοώ παθιασμένη μελέτη γύρω από προβλήματα που σε συνεπαίρνουν... υπάρχει καμιά αλλαγή στην Τέχνη ή στην Επιστήμη που να έγινε από ανθρώπους άσχετους με το αντικείμενό τους; Από ανθρώπους που δεν ασχολούνταν ακατάπαυστα με αυτό; Πόσους τέτοιους εκπαιδευτικούς ξέρετε;

ΥΓ

Κάπου, κάποτε, σε κάποια επιμόρφωση. Λένε οι επιμορφωτές τι θέλουν από τους επιμορφούμενους. Τελειώνουν και ρωτούν: «Έχετε κάποια απορία;». Απορία εκπαιδευτικών κάποιου πειραματικού σχολείου: «Πώς θα γίνει να φαίνεται πόσες ώρες διαρκεί το σεμινάριο; Πρέπει να διαρκεί πάνω από 30 ώρες η επιμόρφωση...». Πρώτα ο μαθητής...