21 Δεκεμβρίου 2014

Για τους μαθητές μου

Δε μου αρέσει το κρασί. Δεν πίνω γενικά αλκοόλ. Με γοητεύει όμως η αργή πορεία του κρασιού προς την ωρίμασή του. Μου αρέσει που θέλει τον χρόνο του. Γενικά στη ζωή κάποια πράγματα πρέπει να προχωρούν αργά. Δε γίνεται αλλιώς.

Αργά ωριμάζουν και οι σχέσεις μου με τους μαθητές μου. Μέρα με τη μέρα γίνονται βαθύτερες. Μέρα με τη μέρα τους αγαπώ περισσότερο. Δεν ξέρω αν το καταλαβαίνουν· το βάθος των συναισθημάτων που έχω γι' αυτούς εννοώ. Μπορεί να κοκορευόμαστε εμείς οι δάσκαλοι ότι το ξέρουν· εγώ πιστεύω ότι δεν το μαθαίνουν ποτέ…

Με τα χρόνια να περνούν βλέπω ολοένα και περισσότερους παλιούς μαθητές μου. Και σαν το κρασί που όσο παλιώνει τόσο γίνεται καλύτερο, έτσι και τα συναισθήματά μου γι' αυτούς βαθαίνουν. Είναι σαν να βλέπω έναν αγαπημένο φίλο από τα παλιά…

Ευτυχώς, δε δίνω σημασία στα δικά τους συναισθήματα. Ούτε πιστεύω ότι με συμπαθούν όλοι. Πιθανότατα να έχουν δίκιο. Σιγά μη μου αξίζει κιόλας. Έτσι κι αλλιώς εγώ είμαι ο κερδισμένος της υπόθεσης. Τους ευχαριστώ γι' αυτό.

14 Δεκεμβρίου 2014

Μια απλή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση

Οι μαθητές μου μετρούν συχνά πυκνά ανάποδα· μια δεξιότητα απαραίτητη για τους μαθητές της Α΄ Δημοτικού προκειμένου να μάθουν να εκτελούν την πράξη της αφαίρεσης με τον νου. Πλέον όλα τα καταφέρνουν. Αν όμως μου ζητήσετε να πω ανάποδα τους υπουργούς παιδείας, ξεκινώντας από τον σημερινό, θα θυμηθώ αυτόν, τον προηγούμενο και μετά η άβυσσος... τόσο απαρατήρητοι μού είναι που θυμάμαι μόνο μερικά διάσπαρτα ονόματα, ασύνδετα με την εκπαιδευτική πραγματικότητα. Κι όμως οι άνθρωποι αυτοί, όλοι τους πιστεύω, θέλησαν να μεταρρυθμίσουν την εκπαίδευση, τον χώρο στον οποίο βγάζω το ψωμί μου. Ευτυχώς, δεν το κατάφεραν...

Αφού πρότειναν όλοι τους οι προαναφερόμενοι (προαναφερόμενοι τρόπος του λέγειν, αφού δε τους θυμάμαι καλά καλά...) μεγαλεπήβολες μεταρρυθμίσεις, γιατί να μην προτείνω κι εγώ μια μικρή, χαμηλού κόστους πρόταση. Γιατί, λοιπόν, να μην ανοίξουμε κι εμείς οι εκπαιδευτικοί κανένα βιβλίο; Δεν εννοώ λογοτεχνικό, ιστορικό ή θρησκευτικό· για κάνα παιδαγωγικό μιλάω... έστω να μπούμε στο διαδίκτυο... υπάρχει υλικό δωρεάν. Δεν είναι τέλειο· είναι μια αρχή όμως. Και κάποιες φορές είναι και αρκετά καλό: λύνεις σε σύντομο χρονικό διάστημα προβλήματα που μπορούν να σε ταλαιπωρούν ολόκληρη τη χρονιά.

«Μα δεν έχουμε λεφτά!». Να αγοράσει τότε κανένα βιβλίο το σχολείο. Τόσα αγοράζουν αυτά τα σχολεία, τα περισσότερα ανούσια, δεν άκουσα ποτέ κανέναν να προτείνει να αγοραστεί κάποιο επιστημονικό βιβλίο και εμείς με τη σειρά μας να σκοτωνόμαστε ποιος θα το πρωτοδιαβάσει. Πού είναι το κακό το κάθε σχολείο να έχει και μια μικρή επιστημονική βιβλιοθήκη; Ούτε έχω ακούσει τα προβλήματα να λύνονται με μελέτη επιστημονικής βιβλιογραφίας και συνακόλουθη συνεργασία των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών. Συνήθως τέτοιες προτάσεις δεν προτείνονται καν...

Απεναντίας, έχω ακούσει πάμπολλες αντιεπιστημονικές ερμηνείες των δυσκολιών των μαθητών. Έχω ακούσει το βάρος των αποτυχιών να το επωμίζονται όλοι —και κυρίως οι γονείς, οι οποίοι προφανώς και είναι οι ικανότεροι άνθρωποι του πλανήτη μας...— εκτός από εμάς. Δεν έχω ακούσει να κάνουμε το ίδιο και με το βάρος των επιτυχιών... εκεί πάντα, πεισματικά θα πρόσθετα, φταίμε εμείς...

Το ξέρω ότι έχουμε συνηθίσει να κατηγορούμε τους πάντες, και κυρίως το Υπουργείο, για την κατάσταση στην εκπαίδευση. Δεν αρνούμαι τις ευθύνες τους· ποιος πήρε ποτέ στα σοβαρά τους υπουργούς παιδείας; Ποιος υπουργός παιδείας ήταν καλύτερος από τον χειρότερο δάσκαλο; Ένα σύνολο άσχετων ανθρώπων με την εκπαίδευση ήταν όλοι τους —βάλτε τους σε μια τάξη για να το διαπιστώσετε—, επομένως τι περιμέναμε; Προκοπή; Το θέμα είναι όμως να δούμε κάποτε και τις δικές μας ευθύνες. Να αυτοοργανωθούμε προκειμένου να δούμε καλύτερα αποτελέσματα. Τα σχολεία να εξελιχθούν σε κέντρα επιστημονικής εργασίας και έρευνας. Αυτό είναι κάτι που μόνο η δική μας ενεργή συμμετοχή μπορεί να το πραγματώσει.

7 Δεκεμβρίου 2014

Καινοτομία στην εκπαίδευση

Τον τελευταίο καιρό όλη η εκπαίδευση καινοτομεί. Άρχισε η αξιολόγηση, οπότε τι να κάνουμε; Οφείλουμε να καινοτομήσουμε. Το κάναμε και παλιότερα· τώρα το κάνουμε πιο έντονα... αυτήν τη στιγμή πρέπει να είμαστε το πιο καινοτόμο, το πιο πρωτοπόρο επάγγελμα στην Ελλάδα...

Καινοτομία δεν μπορεί να είναι η μίμηση του εξωτερικού, το βάψιμο της αίθουσας, ο καλλωπισμός των εξωτερικών και των εσωτερικών χώρων του σχολείου, η αλλαγή των καθισμάτων, η αλλαγή των θρανίων, η χρήση των νέων τεχνολογιών, τα παζάρια. Βελτιώσεις μπορεί να είναι, εξελίξεις μπορεί να είναι, αναγκαιότητες μπορεί να είναι· καινοτομίες δεν είναι.

Καινοτομία δεν μπορεί να είναι η αναπαραγωγή των ίδιων και των ίδιων δραστηριοτήτων πάνω στα ίδια και στα ίδια θέματα. Δεν μπορεί να θεωρούνται καινοτομία τα περιβαλλοντικά προγράμματα, τα πολιτιστικά προγράμματα και τα προγράμματα υγείας. Μια ρουτίνα είναι πια —ειδικά τώρα με την αξιολόγηση—, ένα αναμάσημα δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται από εκατοντάδες εκπαιδευτικούς, για να μην πω χιλιάδες, εδώ και δεκάδες χρόνια.

Καινοτομία είναι η δημιουργία νέων θεωριών διδασκαλίας, νέων πρακτικών διδασκαλίας, η εισαγωγή νέων εκπαιδευτικών στόχων, η υλοποίηση των νέων εκπαιδευτικών στόχων, η δημιουργία νέων ερευνητικών μεθοδολογιών, η χρησιμοποίηση υπαρχόντων θεωριών, πρακτικών, ερευνητικών μεθοδολογιών σε νέα πεδία, ο επανασχεδιασμός του σχολείου, της εκπαίδευσης γενικά. Επιχειρούμε να καινοτομήσουμε όταν καταπιανόμαστε με δύσκολα ή άλυτα προβλήματα της παιδαγωγικής, όπως η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών, της ΔΕΠΥ, του αυτισμού, των αλλοδαπών, των τσιγγανόπαιδων, των παιδιών που προέρχονται από φτωχές οικογένειες, των χαρισματικών παιδιών· όταν επιχειρούμε να διδάξουμε την έρευνα, την επίλυση προβλημάτων, την κριτική σκέψη, τη δημιουργική σκέψη· όταν επιχειρούμε εμείς οι εκπαιδευτικοί να συνεργαστούμε πέρα από γιορτές, παζάρια, εκδρομές· όταν επιχειρούμε να πλάσουμε χαρακτήρα, να πλάσουμε ώριμους ανθρώπους. Και κυρίως καινοτομούμε όταν φέρνουμε κάτι νέο, κάτι που δεν υπήρξε ποτέ στο παρελθόν, κάτι το οποίο λύνει προβλήματα που πριν ήταν άλυτα.

Όλα αυτά είναι δύσκολα θα μου πείτε. Και από πότε η καινοτομία ήταν εύκολη, χαβαλετζήδικη, χαζοχαρούμενη; Δεν καινοτομείς όταν σου λένε μπράβο, μα όταν σου κάνουν πόλεμο. Πότε παρουσιάστηκε κάτι καινούριο και οι άνθρωποι το καλοδέχτηκαν; Πρέπει να ιδρώσεις, πρέπει να κοπιάσεις και το αποτέλεσμα θα είναι αβέβαιο. Λίγοι θα το καταφέρουν. Οι υπόλοιποι θα αποτύχουν. Και οι περισσότεροι δε θα δοκιμάσουν καν...

3 Δεκεμβρίου 2014

Διδασκαλία γραπτού λόγου

Μου αρέσει να γράφω. Μάλλον επειδή το γράψιμο είναι μια πάλη με τις λέξεις. Πρέπει να διαλέξεις την καλύτερη. Κάποιες φορές είναι εύκολο. Την έχεις μπροστά σου. Δεν προλαβαίνει να σου αντισταθεί. Τη βουτάς και τη βάζεις στο χαρτί. Βέβαια, σπάνια συμβαίνει αυτό. Συνήθως οι καλύτερες λέξεις είναι κρυμμένες πίσω από άλλες, λιγότερο καλές, και δε θέλουν με τίποτα να φανερωθούν. Μα κι οι άλλες, οι λιγότερο καλές, δε σ' αφήνουν να τις αρπάξεις. Τις σπρώχνουν πίσω προκειμένου να μπουν αυτές στο κείμενο. Οι άπειροι συγγραφείς παρασύρονται από τα θέλγητρά τους. Οι άλλοι, οι πιο έμπειροι, όχι. Ικανοποιούνται μόνο με τις καλύτερες. Κοπιάζουν πολύ για να τις βρουν, κοπιάζουν πολύ για να τις φτάσουν.

Πολλές φορές στο σχολείο το γράψιμο ταυτίζεται με την ορθογραφία, τη γραμματική, το συντακτικό. Μα αυτά είναι στολίδια, τα ρούχα που φοράει κάποιος για να είναι αρεστός, να είναι κοινωνικά αποδεκτός. Η πραγματική ουσία του γραψίματος ταυτίζεται με την προσωπικότητα του ανθρώπου. Τα νοήματα, τα συναισθήματα, οι αξίες, τα βιώματα δε μεταφέρονται με την ορθογραφία, τη γραμματική, το συντακτικό. Η πάλη με τις λέξεις τα φανερώνει. Κι αυτό πρέπει να είναι το επίκεντρο της διδασκαλίας του γραπτού λόγου. Προφανώς, το νόημα απορρέει από τη διαπραγμάτευση του κειμένου με τον αναγνώστη. Αλλά όπως και να το κάνουμε, άλλο είναι το «Ανοιχτά πάντα κι άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου» και άλλο είναι το «Τα λουλούδια στην κυρία από μένα», κι ας είναι και τα δύο ισότιμα ως προς την ορθογραφία, τη γραμματική, το συντακτικό.