18 Αυγούστου 2012

Φωνολογική Επίγνωση

Μιας και θα έχω Πρώτη ϕέτος είπα να γράψω κάτι για τη ϕωνολογική επίγνωση· έναν πολύ σημαντικό παράγοντα που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το αν θα μάθει ή όχι ένας μαθητής να διαβάζει στην Πρώτη.

Όσοι ξέρουν να διαβάζουν γνωρίζουν ότι οι λέξεις είναι ϕτιαγμένες από μικρότερους ήχους, τις συλλαβές, κι αυτές με τη σειρά τους είναι ϕτιαγμένες από μικρότερους ήχους, οι οποίοι συνήθως ταυτίζονται με τα γράμματα και η Ψυχολογία της Ανάγνωσης τους ονομάζει ϕωνήματα (οι γνωστοί ϕθόγγοι της γραμματικής). Τη συγκεκριμένη γνώση, ότι δηλαδή ο προϕορικός λόγος αποτελείται από μικρότερους ήχους, την ονομάζουμε ϕωνολογική επίγνωση. Π.χ., η λέξη μπάλα αποτελείται από δύο συλλαβές: μπα και λα. Η συλλαβή μπα αποτελείται από τα ϕωνήματα μπ και α και η συλλαβή λα από τα ϕωνήματα λ και α. Σε μας αυτά ϕαίνονται απλά και αυτονόητα· μα δεν είναι καθόλου απλά και αυτονόητα για τα πρωτάκια. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να τα διδάξουμε συστηματικά από το Νηπιαγωγείο.

Υπάρχει ποικιλία ασκήσεων για να το πετύχουμε. Σε δύο PDF αρχεία τα οποία θα βρείτε εδώ (στη σελίδα 22 είναι οι ασκήσεις και κάποια ανάλυση θα βρείτε εδώ στη σελίδα 32) κι εδώ (οδηγίες για το τεστ θα βρείτε εδώ στη 2η σελίδα) υπάρχουν αρκετές ασκήσεις. Μπορούμε να τις κάνουμε μέσα στην τάξη, ενώ καλό είναι να τις κάνουν και οι γονείς. Είναι άριστη εργασία για το σπίτι μιας και στην τάξη απαιτείται πολύς χρόνος για να εξετάσεις έναν έναν τους μαθητές. Φυσικά, δεν πρέπει με τίποτα να «γλιτώσουν» από αυτές οι μαθητές που παρουσιάζουν αναγνωστικά προβλήματα.

Βεβαίως, από μόνες τους δεν αρκούν. Εξίσου σημαντικό είναι τα παιδιά να γνωρίζουν τον ήχο (προσοχή: όχι το όνομα άλϕα αλλά τον ήχο α) κάθε γράμματος και το αντίστροϕο. Και ϕυσικά χρειάζεται και συστηματική εξάσκηση στην ανάγνωση, αλλά αυτό είναι θέμα για άλλη ανάρτηση.

10 Αυγούστου 2012

Πάλι τα ίδια...

Κατάϕερα επιτέλους να δω τη συνέντευξη του Τσολάκη. Είχα ακούσει και διαβάσει πολλά θετικά σχόλια —αν και δεν μπορώ να πω ότι είχα εντυπωσιαστεί από τη γραμματική του που κυκλοϕορούσε στο Δημοτικό—, ήρθε και ο πρόσϕατος θάνατός του, κι έτσι στρώθηκα με πολλή όρεξη να τη δω. Το αποτέλεσμα; Πλήρης απογοήτευση.

Για άλλη μια φορά το μαθαίνω πώς να μαθαίνω, η δημιουργικότητα και η ομαδοσυνεργατική. Μπορεί για τον πολύ κόσμο να είναι πρωτότυπα — για μας όμως τους εκπαιδευτικούς είναι χιλιοειπωμένες ατάκες. Όλοι οι σχολικοί σύμβουλοι τα λένε, σε όλα τα εκπαιδευτικά ιστολόγια αναγράϕονται, το Twitter κατακλύζεται με τέτοια μηνύματα... Κάθε περαιτέρω αναϕορά καταντά κουραστική. Και τέλος πάντων από κάποιον Δάσκαλο περίμενα να ακούσω κάτι που δεν ξέρω κι όχι κάτι που το λέει και το Υπουργείο Παιδείας...

Μετά αναστήθηκε ο Παπανούτσος. Κατά τον Τσολάκη ο δάσκαλος πρέπει να ξέρει σε βάθος το γνωστικό του αντικείμενο, να αγαπά τους μαθητές του, να έχει Παιδεία. Αυτά γράϕαμε στην έκθεση όλοι οι υποψήϕιοι των δεσμών...

Μπορεί για μένα να ήταν βαρετά· μα δε σημαίνει ότι ήταν και λανθασμένα. Το θέμα είναι όμως ότι άρχισε ουσιαστικά να κατηγορεί την Παιδαγωγική Επιστήμη και να ισχυρίζεται πως η Παιδεία αρκεί για να διδάξεις. Τι να σχολιάσεις τώρα; Πάλι να γράψω τα αυτονόητα; Πάλι να γράψω ότι υπάρχει μία επιστήμη που σκοπός της είναι η μελέτη της διδασκαλίας και η ανακάλυψη καλύτερων διδακτικών μεθόδων; Γιατί θα πετάξουμε στα σκουπίδια αυτή τη συσσωρευμένη γνώση; Πού στηρίζει την άποψή του; Καμιά αναϕορά σε επιστημονικές έρευνες, τίποτα... Το απόλυτο κενό... Φυσικά υπάρχουν πολλές έρευνες, ποσοτικές και ποιοτικές (η Παιδαγωγική δεν μιμείται τις Φυσικές Επιστήμες όπως λανθασμένα αναϕέρει), οι οποίες τονίζουν την αξία των παιδαγωγικών γνώσεων. Μπορούσε να βγει άλλο συμπέρασμα;

Βέβαια το αποκορύϕωμα ήταν όταν νουθετούσε τη Διαμαντοπούλου και γενικά τους υπουργούς παιδείας. Αϕού λέει πολλά και διάϕορα, τον ρωτά η Φλέσσα πώς θα υλοποιηθούν όλα αυτά. Προς στιγμήν αλλάζει ο τόνος της ϕωνής του, το ύϕος του, και λέει: «Θα το βρούμε. Ας το ξεκινήσουμε και θα το βρούμε». Δε χρειάζεται να το βρούμε. Το έχουμε μπροστά μας και λέγεται Παιδαγωγική Επιστήμη.

Τουλάχιστον κατάλαβε ότι ο τρόπος με τον οποίο δίδασκε λογοτεχνία ήταν λανθασμένος. Όχι ότι τον διόρθωσε βέβαια... Δηλαδή τι θα κάνουμε στη Λογοτεχνία; Θα διαβάζουμε ένα κείμενο στους μαθητές δύο ϕορές κι αυτό από μόνο του αρκεί; Πώς επιτυγχάνονται οι στόχοι που ο ίδιος έθεσε της συνεργασίας, της δημιουργικότητας, του μαθαίνω πώς να μαθαίνω απλά διαβάζοντας το κείμενο; Οι καθηγητές που είχα στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο έκαναν καλύτερο μάθημα. Και οι σημερινοί ϕιλόλογοι κάνουν καλύτερο μάθημα. Τι να ζηλέψουν; Και το Υπουργείο ακόμα πιο μοντέρνες απόψεις έχει... Βέβαια, λογικό είναι από το 1961 που διορίστηκε να έχουν βελτιωθεί τα πράγματα.

Τέλος, ο χαρακτηρισμός «ασύδοτοι μαθητές» με εξόργισε. Ούτε εμένα ούτε της γυναίκας μου οι μαθητές ήταν ασύδοτοι. Ζωηροί υπάρχουν, χαμηλών τόνων υπάρχουν, ασύδοτοι δεν υπάρχουν (Παιδιά διδάσκουμε, όχι ενηλίκους ή εγκληματίες... Καλό είναι να το θυμόμαστε καμιά ϕορά...). Η Παιδαγωγική Επιστήμη περιγράϕει μια χαρά τους ζωηρούς μαθητές χωρίς προσβλητικούς χαρακτηρισμούς. Και πολλοί εκπαιδευτικοί διαβάζοντας τα κατάλληλα παιδαγωγικά βιβλία κατορθώνουν να τους κουμαντάρουν. Διάβασμα θέλει και όχι προσβλητικούς χαρακτηρισμούς. Το μόνο που επιτυγχάνουν είναι να εξαγριώνουν τους μαθητές.