17 Μαρτίου 2012

Τι είναι σημαντικό στη διδασκαλία της Γλώσσας;

Υπάρχει μια εμμονή όταν ασχολούμαστε με τη Γλώσσα, να επικεντρωνόμαστε στη λέξη και την ορθογραφία της, στη γραμματική και στο συντακτικό. Και τι δεν έχει γραφτεί για τις ορθογραφικές προτάσεις του Μπαμπινιώτη· για το παρεισφρέω — όχι παρεισφρύω—· για το αν το ρήμα αφορώ συντάσσεται με την πρόθεση σε ή όχι· για το αν θα λέμε απλώς ή απλά και άλλα παρεμφερή. Χρήσιμοι είναι οι συγκεκριμένοι προβληματισμοί, αλλά από ένα σημείο και μετά χάνεται ο στόχος. Όλα αυτά πρέπει να υπηρετούν την παραγωγή και την κατανόηση του προφορικού και του γραπτού λόγου, αλλιώς δεν έχουν νόημα.

Αλλά δεν τελειώνει εδώ η ιστορία. Για να είναι κάποιος καλός χειριστής της γλώσσας — στην παραγωγή και στην κατανόηση— οφείλει να μάθει και άλλα πράγματα. Όσον αφορά την παραγωγή οι κυριότεροι, ίσως, παράγοντες είναι δύο: ο λόγος για τον οποίο γράφουμε ένα κείμενο και το αναγνωστικό κοινό. Τα καθορίζουν όλα: τον κειμενικό τύπο, το κειμενικό είδος, το ύφος, τα πάντα.

Άλλο σημαντικό κομμάτι είναι το ύφος. Αν και υπάρχουν πολλές απόψεις για το τι είναι ύφος, πρακτικά μπορούμε να το ορίσουμε ως το κριτήριο βάσει του οποίου επιλέγουμε τις λέξεις και τη σειρά τους. Λ.χ., άλλη αίσθηση μεταφέρει το «σκάστε, επιτέλους» και άλλη το «ησυχάστε, σας παρακαλώ». Καθορίζει όμως σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία του κειμένου.

Κι αν για τα παραπάνω, ίσως, κάπου, κάποτε να έχετε ακούσει ή διαβάσει κάτι, τι να πούμε για την κατανόηση του γραπτού λόγου... Άκρα του τάφου σιωπή... Μόνη εξαίρεση, το λεξιλόγιο — μα και γι' αυτό τα περιμένουμε όλα από τα αρχαία. Αδύνατον. Γιατί; Επειδή πολλές μα πάρα πολλές λέξεις είναι μεταγενέστερες των αρχαίων Ελλήνων. Αλλά ακόμα κι αν αποκτήσει κανείς ένα καλό λεξιλόγιο, από μόνο του δε φτάνει. Η κατανόηση κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης απαιτεί περισσότερες ικανότητες, όπως:

α) Την ικανότητα του ατόμου να συνοψίζει αυτά που διαβάζει, να βρίσκει την ουσία· να συντάσσει δηλαδή αυτόματα μια μικρή περίληψη του κειμένου που έχει διαβάσει.
β) Την ικανότητα του ατόμου να προβλέπει είτε τι θα πει στη συνέχεια ο συγγραφέας είτε — βάσει του τίτλου, των εικόνων, των διαγραμμάτων και άλλων στοιχείων— το περιεχόμενο του κειμένου.
γ) Την ικανότητα του ατόμου να θέτει ερωτήσεις οι οποίες απορρέουν από την κατανόηση του κειμένου. Οι συγκεκριμένες ερωτήσεις είτε μένουν αναπάντητες είτε γίνονται η αφορμή για την πραγματοποίηση έρευνας είτε ωθούν τον αναγνώστη να ασκήσει κριτική στον συγγραφέα, αποκαλύπτοντας νοήματα που δε φανερώνονται με την πρώτη ματιά.

Οι παραπάνω δεξιότητες, αλλά και άλλες που ο περιορισμένος χώρος ενός ιστολογίου δεν επιτρέπει να αναφέρω, οι οποίες αφορούν είτε την παραγωγή είτε την κατανόηση του γραπτού λόγου, φυσικά δεν αναπτύσσονται από μόνες τους· απαιτούν συστηματική και μακρόχρονη διδασκαλία. Το παράπονό μου είναι ότι αντί να ασχολούμαστε με αυτές, ασχολούμαστε με το γιατί στην αρχή της παρούσας παραγράφου δε σύνταξα το ρήμα αφορώ με την πρόθεση σε. Θα άλλαζε κάτι αν το έκανα;

12 Μαρτίου 2012

Ηλεκτρονικό βιβλίο

Ο Μπαμπινιώτης σε ένα κείμενό του γράφει ότι οι μαθητές δεν πρέπει να στηρίζονται αποκλειστικά σε ηλεκτρονικές πηγές πληροφόρησης για να πραγματοποιούν έρευνες, μιας και σε μεγάλο βαθμό είναι αναξιόπιστες. Αντιθέτως, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να τους μυήσουν στην αναγνώριση και χρήση έγκυρων πηγών πληροφόρησης, όπως: επιστημονικά περιοδικά, επιστημονικά βιβλία, εγκυκλοπαίδειες, λεξικά κ.ά. Κάθε άνθρωπος που έχει πραγματοποιήσει έρευνα δε θα μπορούσε παρά να συμφωνήσει· ειδικά το ελληνικό διαδίκτυο πάσχει ακόμα περισσότερο.

Αυτό όμως δεν εξηγεί την επίθεση που δέχεται στο ίδιο κείμενο το ηλεκτρονικό βιβλίο: «... "την αλαζονεία της ψηφιακής τεχνολογίας" που κορυφώνεται με το ψηφιακό βιβλίο ...», «... Η παράδοση του πολιτισμού του βιβλίου και της βιβλιοθήκης ... δεν μπορεί να μηδενισθεί και να υποκατασταθεί από τη μηχανή και τον πλήρη εκμηχανισμό της σκέψης και της έκφρασης του ανθρώπου ...», «... Γιατί μια βιωματική και, κατεξοχήν, διανοητική διεργασία που είναι η επαφή του ανθρώπου με το κείμενο ... δεν μπορεί να μεταβληθεί σε μια ψυχρή, τεχνητή σχέση ανθρώπου και μηχανής ...», «... Αυτό που λείπει τελικά είναι η στέρεη γνώση, η συνδεδεμένη βιωματικά με κάποιες σελίδες του βιβλίου, με το οποίο αποκτάς ειδική σχέση: το παίρνεις στα χέρια σου, το ξεφυλλίζεις, σημειώνεις κάτι που σε ενδιαφέρει και θυμάσαι την ιδιαίτερη μορφή (και προσωπικότητα) του βιβλίου, τη σελίδα, το σχήμα, τα γράμματά του. Μια ιδιότυπη, ανθρώπινη σχέση, όπως είναι από τη φύση της κάθε πνευματική σχέση.».

Διαβάζω εδώ και δυο χρόνια σε ηλεκτρονικούς αναγνώστες (Kindle DX, iPhone 4). Είναι καλύτεροι από τα κλασικά βιβλία και δε θέτουν κανένα εμπόδιο στη σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο. Οι ιδέες δημιουργούν τη σχέση και όχι το μέσο. Για τις ιδέες διαβάζουμε τους συγγραφείς και όχι για τις σελίδες, το σχήμα ή τη γραμματοσειρά. Είναι κι αυτά μια τέχνη, η τυπογραφική, που όμως δεν ανέδειξε από μόνη της ποτέ κανέναν. Ούτε και θα το κάνει. Από 'κει και πέρα τα πράγματα προχωρούν, βελτιώνονται και δεν είναι δυνατόν το βιβλίο να μην κάνει το ίδιο. Η παλιά γενιά, ως συνήθως, διαφωνεί με τις αλλαγές, αλλά θα αποχωρήσει. Ελπίζω τουλάχιστον εμείς να μην κάνουμε τα ίδια.

2 Μαρτίου 2012

Τι σημαίνει «καλός δάσκαλος»;

Εδώ και καιρό είχα διαβάσει ένα άρθρο στο οποίο ο Μπαμπινιώτης, η Γλύκατζη-Αρβελέρ και ο αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος απαντούν στο ερώτημα: «Τι σημαίνει "καλός δάσκαλος";». Η Γλύκατζη-Αρβελέρ λέει: «Ο δάσκαλος που κάθεται δίπλα στα παιδιά και όχι απέναντί τους». Πού αλήθεια; Δεξιά ή αριστερά;

Γιατί ειρωνεύομαι; Είναι απίστευτο ότι στο συγκεκριμένο άρθρο κανείς δεν τονίζει ότι η μόνη προϋπόθεση για να είναι κάποιος καλός δάσκαλος είναι να ξέρει σε βάθος την Παιδαγωγική επιστήμη και να είναι ικανός να εφαρμόζει τα πορίσματά της. Τελεία και παύλα. Ποιο είναι σημαντικό; Να ξέρει το αντικείμενο της διδασκαλίας του; Αυτό είναι αυτονόητο. Όπως αυτονόητο είναι ότι θα πρέπει να μιλάει και την ίδια γλώσσα με τους μαθητές του. Δε βλέπω όμως κανέναν να το τονίζει...

Λ.χ., αυτό που ισχυρίζεται η Γλύκατζη-Αρβελέρ είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι από πρακτικές που πρέπει να ακολουθεί ο δάσκαλος στην τάξη του. Κοιτάξτε τα περιεχόμενα αυτού του βιβλίου στο Amazon. Οι καλές σχέσεις του δασκάλου με τον μαθητή αναφέρονται στο τέταρτο κεφάλαιο. Και το συγκεκριμένο βιβλίο πραγματεύεται μόνο τη διαχείριση της τάξης. Σε τούτο το βιβλίο αναφέρονται 9 πετυχημένες διδακτικές πρακτικές. Δε βλέπω να αναφέρουν καμιά. Ή λέει πως ο καλός δάσκαλος δεν επαναλαμβάνει μονότονα τις σημειώσεις του. Αυτό το ξέρει κι ένας πρωτοετής Παιδαγωγικού Τμήματος. Έλεος! Ο Μπαμπινιώτης και ο αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος αναφέρουν ότι ο καλός δάσκαλος πρέπει να ξέρει πολύ καλά το αντικείμενο της διδασκαλίας του. Και το προηγούμενο βιβλίο αλλά και αυτό εδώ αναφέρουν ότι ο συγκεκριμένος παράγοντας στην πράξη είναι ασήμαντος. Πολύ πιο σημαντικό ρόλο παίζει η βαθιά παιδαγωγική γνώση. Την οποία δε βλέπω να την έχουν...

1 Μαρτίου 2012

Δημοσίευση Αξιολόγησης Εκπαιδευτικών

Δικαστήριο στη Νέα Υόρκη αποφάσισε να δημοσιοποιούνται οι αξιολογήσεις των εκπαιδευτικών. Ο Τάκης Μίχας δήλωσε ένθερμος οπαδός της απόφασης. Θέλει μάλιστα να το δει κι εδώ να εφαρμόζεται όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Τα βάζει δε εκ των προτέρων με τους πολιτικούς, επειδή θεωρεί ότι δε θα τολμήσουν να το πραγματοποιήσουν.

Εκ πρώτης όψεως φαίνεται να έχει δίκιο. Γιατί να μην δημοσιοποιούνται; Δημόσιοι υπάλληλοι δεν είμαστε; Δε δικαιούνται οι γονείς να ξέρουν την ποιότητα των εκπαιδευτικών των παιδιών τους; Δε θα αποτελέσει κίνητρο ή μάλλον φόβητρο για όλους μας;

Όχι. Ρίξτε μια ματιά σε αυτό το βίντεο και θα καταλάβετε γιατί. Από την άλλη, διαβλέπω μια αγιοποίηση της αξιολόγησης. Ποιος μας εγγυάται ότι θα είναι έγκυρη και αξιόπιστη; Κανείς. Για τους αμύητους, απλά αναφέρω ότι στην επιστήμη μια μέτρηση θεωρείται έγκυρη όταν το όργανο μέτρησης μετρά αυτό που ισχυρίζεται ότι μετρά• δεν είναι σίγουρο ότι το σύστημα αξιολόγησης πραγματικά θα βρίσκει τους άξιους εκπαιδευτικούς. Αξιόπιστο είναι ένα όργανο μέτρησης όταν δεν κάνει λάθη• όσες φορές και να μετρήσεις την ίδια ποσότητα, να βρίσκεις το ίδιο αποτέλεσμα. Ούτε αυτό είναι αυτονόητο στην εκπαιδευτική έρευνα. Τέλος, ποιος πιστεύει ότι θα είναι αθώα; Γιατί να μη λειτουργήσει ως όργανο χειραγώγησης και πειθαναγκασμού του εκπαιδευτικού κόσμου; Συνοψίζοντας, ισχυρίζομαι ότι όποιο σύστημα αξιολόγησης και να εφαρμοστεί, θα πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί, και όχι να αντιμετωπιστούν τα πορίσματά του ως θέσφατα.

Εκτός της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών, σημαντικό είναι να γίνουν έρευνες που θα εστιάζουν σε συγκεκριμένα ερωτήματα για το εκπαιδευτικό σύστημα. Λ.χ., τι ξέρουν, από αυτά που υποτίθεται ότι πρέπει να ξέρουν, τα παιδιά όταν τελειώνουν την Ε΄ Δημοτικού στα Μαθηματικά; Οι έρευνες αυτές, οι οποίες θα μοιάζουν περίπου με τις δημοσκοπήσεις, θα δημοσιεύονται με σκοπό να τροφοδοτήσουν τον δημόσιο διάλογο. Τα πορίσματά τους αλλά και οι ίδιες θα κρίνονται ως προς την αξιοπιστία τους και την εγκυρότητά τους.

Αυτό δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να αξιολογούμαστε. Προφανώς και πρέπει — αλλά πρέπει ταυτόχρονα να ελέγχεται και το σύστημα αξιολόγησης, κάτι που δε βλέπω να συζητιέται καθόλου. Αναμενόμενο από όσους αγνοούν βασικές αρχές της Επιστήμης.