18 Αυγούστου 2011

Παιδεία (2)

Ένα άλλο θέμα που με ενοχλεί πολύ είναι η ευκολία με την οποία ο οποιοσδήποτε έχει άποψη για την εκπαίδευση. Με μια απίστευτη ευκολία κρίνουν κι επικρίνουν, προτείνουν λύσεις κι απορούν που δεν εφαρμόζονται. Εν τω μεταξύ, από παιδαγωγικά μεσάνυχτα. Το γεγονός ότι υπάρχουν πολύ περισσότερες θεωρίες που προσπαθούν να εξηγήσουν τη μάθηση από ό,τι θεωρίες που προσπαθούν να εξηγήσουν την εξέλιξη των ειδών στη Βιολογία αποσιωπάται. Το γεγονός ότι η σημερινή σχολική πραγματικότητα δεν έχει καμιά σχέση με το χτες -εκτός κι αν η Ελλάδα τη δεκαετία του '60 ήταν πνιγμένη στους μετανάστες- δεν επισημαίνεται από κανέναν. Κανείς δε μιλά για τις μαθησιακές δυσκολίες ή όλοι μιλούν για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας λες και είναι κάτι εύκολο να πραγματοποιηθεί. Ασχολίαστο παραμένει και το γεγονός ότι πάντα ο/η υπουργός παιδείας δεν έχει σπουδάσει κάποιο αντικείμενο σχετικό με την εκπαίδευση.

Πιο εκνευριστικό όμως απ' όλα είναι η αναφορά της αξιολόγησης. Όλοι την ευαγγελίζονται, κανείς δεν την αξιοποιεί. Πώς είναι δυνατόν να σχολιάζεις ένα σύστημα για το οποίο πάνω από τριάντα χρόνια δεν υπάρχει καμιά συστηματική αξιολόγηση. Τι να πεις; Τι μπορείς να πεις; Εξάλλου, ακόμα και σε φαινομενικά απλά ερωτήματα στην πραγματικότητα οι απαντήσεις είναι πολυσχιδείς. Π.χ. ας πάρουμε μια απλή ερώτηση. Πόσο καλά ξέρουν να γράφουν τα παιδιά που τελειώνουν το Δημοτικό; Κοιτάξτε τώρα πόσα υποερωτήματα έχει το συγκεκριμένο ερώτημα: Σε ποιο κειμενικό είδος αναφερόμαστε; Αφήγηση; Περιγραφή; Οδηγίες; Επιχειρηματολογικό κείμενο; Αφήγηση λογοτεχνική ή μη; Περιγραφή λογοτεχνική ή μη; Ποια είναι η βαρύτητα της ορθογραφίας στη συνολική εικόνα του κειμένου; Η ποίηση θα εξεταστεί; Πώς; Με ποιον τρόπο; Ποια είναι τα κριτήρια τα οποία θα μας πουν ότι το τάδε κείμενο είναι καλύτερο από το δείνα;

Και μόνο το τελευταίο ερώτημα είναι από μόνο του θέμα διδακτορικού. Και απλώς εξετάζω τη συγγραφή κειμένων στο τέλος της ΣΤ΄ τάξης. Σκεφτείτε πόσες ακόμα απορίες υπάρχουν σχετικά με το εκπαιδευτικό σύστημα.

Δεν είμαι κατά της αξιολόγησης. Χωρίς αξιολόγηση δεν πάμε πουθενά. Ας το καταλάβουμε όλοι. Απλώς υποστηρίζω ότι είναι αντικείμενο ειδικών. Αφού γίνει και έχουμε στα χέρια μας τα πορίσματα μπορούμε να τα συζητούμε όσο θέλουμε. Και πάλι όμως οι λύσεις από ειδικούς θα έρθουν, είτε μας αρέσει είτε όχι. Σε κάθε επιστημονικό κλάδο έτσι γίνεται. Το πώς μαθαίνουμε είναι ιδιαίτερα δύσκολο θέμα με το οποίο ασχολούνται ένα σωρό επιστημονικοί κλάδοι. Ψυχολόγοι, νευροεπιστήμονες, ειδικοί πάνω στην τεχνητή νοημοσύνη. Η δική μου δουλειά είναι να μετατρέπω τα πορίσματα των παραπάνω επιστημόνων σε διδασκαλία και στη συνέχεια να ελέγχω για να δω τι πέτυχα. Δεν είναι καθόλου μα καθόλου εύκολο.

17 Αυγούστου 2011

Παιδεία

Με αφορμή ένα άρθρο θα σχολιάσω δύο σημεία που ακούγονται συνέχεια στην ελληνική κοινωνία. Το πρώτο αφορά την ποιότητα της εκπαίδευσης σήμερα. Αρκετά συχνά αναφέρεται ότι παλιότερα το εκπαιδευτικό σύστημα ήταν καλύτερο από το σημερινό. Πολύ θα 'θελα να μάθω από πού προκύπτει αυτό; Ποια στοιχεία υπάρχουν; Μιλάω φυσικά για επιστημονικά δεδομένα και όχι για γνώμες.

Και, τέλος πάντων, ας δεχτούμε ότι τα πράγματα παλιότερα ήταν καλύτερα. Μπορεί και να ‘ταν. Ποιος σας έχει πει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να αποτρέψει φαινόμενα σαν την εξέγερση του Λονδίνου; Φυσικά, αν θέλουμε να θεωρητικολογούμε, η εκπαίδευση μπορεί να λύσει τα πάντα. Στα χαρτιά φυσικά. Γιατί στην πράξη δεν το 'χουμε δει ακόμα…

Ας καταλάβουμε κάποτε ότι κάθε εκπαιδευτικό σύστημα προσπαθεί να πετύχει κάποιους μαθησιακούς στόχους ακολουθώντας τις αρχές της παιδαγωγικής επιστήμης. Αυτό τουλάχιστον είναι το ιδανικό, γιατί στην πράξη επεμβαίνει και η πολιτική εξουσία. Άρα, κάποιους στόχους δε θα τους πετύχει, αφού η παιδαγωγική σαν επιστήμη που είναι δεν έχει απαντήσεις για όλα τα ερωτήματα. Προβλήματα όπως τα ναρκωτικά, οι μαθησιακές δυσκολίες, η ένταξη των μειονοτήτων και των μεταναστών στα σχολεία, οι τυφλές εξεγέρσεις που βιώνουν οι σημερινές κοινωνίες και άλλα πολλά είναι προβλήματα αντιστοίχου επιπέδου με τη θεραπεία όλων των μορφών καρκίνου ή με τις επανδρωμένες αποστολές σε άλλους πλανήτες. Κι όπως δεν κατηγορούμε την Ιατρική ή τη NASA, έτσι δε θα ‘πρεπε να κατηγορούμε και το εκπαιδευτικό σύστημα. Δεν μπορούμε να τα λύσουμε όλα. Αυτό δε σημαίνει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα δεν κρίνεται. Κρίνεται και παρακρίνεται, αλλιώς δεν πάει πουθενά. Όμως η κριτική αυτή είναι ιδιαιτέρως πολύπλοκη και μόνο ειδικοί μπορούν να την διεξαγάγουν μέσω συστηματικής επιστημονικής έρευνας. Είναι δυνατόν και θεμιτό να συμμετάσχει η κοινωνία στη συζήτηση για την εκπαίδευση, αλλά μόνον όταν έχει στα χέρια της τα πορίσματα των ερευνητικών ομάδων.

8 Αυγούστου 2011

Για τη Γλώσσα

Ένα βράδυ σε μια έξοδο στον στρατό κουβέντιαζα με έναν γιατρό για την ορθογραφία κάποιων λέξεων. Διαφωνούσαμε για ένα σημείο που δεν το θυμάμαι τώρα. Θυμάμαι όμως καλά πως κάποια στιγμή αγανάκτησα και του είπα: «Η γραμματική είναι δημιούργημα του ανθρώπου και όχι θέσφατο. Αλλάζουν τα πράγματα, δε μένουν τα ίδια. Αλλιώς τι σόι επιστήμη είναι η γλωσσολογία!». Από τότε συναντώ συνέχεια αυτήν την αντίληψη· τη Γραμματική σαν ένα δημιούργημα στατικό, ένα ιερατικό κείμενο, το οποίο όλοι πρέπει να ακολουθούμε πιστά.

Και οι ειδικοί δυστυχώς καλλιεργούν αυτήν την άποψη. Συνεχώς νουθετούν το κοινό για τους ορθούς τρόπους γραφής κρύβοντας την ουσία της επιστήμης: την αλλαγή. Είναι θεμιτό να υπάρχουν διαφωνίες όχι μόνο για τη δημιουργία του σύμπαντος αλλά και για τη γραμματική. Ενώ συμφωνούμε όλοι στα περισσότερα γραμματικά ή ορθογραφικά φαινόμενα –π.χ. δε θα κλίνει κανένας ο Γιάννης, του Γιαννάκη ή δε θα γράψει κε–, υπάρχουν και σημεία έντονης διαφωνίας όπως το θέμα του τελικού ν. Η λύση δεν έγκειται στη δημιουργία μιας ενιαίας εθνικής γραμματικής. Η ίδια η φύση της επιστήμης αλλά και η αέναη εξέλιξη της γλώσσας το αποκλείει. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι να αρχίσουμε να διδάσκουμε στα σχολεία τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουν οι επιστήμονες που μελετούν τη γλώσσα. Τότε οι μαθητές θα καταλάβουν ότι είναι αναπόφευκτες οι διαφωνίες για τα γλωσσικά φαινόμενα, αλλά και ότι οι ίδιοι οφείλουν να πάρουν μια θέση η οποία δε χρειάζεται να ταυτίζεται με την άποψη της πλειοψηφίας της επιστημονικής κοινότητας. Απλώς πρέπει να έχουν τεκμηριωμένη άποψη.