19 Ιανουαρίου 2010

Για τα ιστολόγια και τα κοινωνικά δίκτυα

Τον τελευταίο καιρό έχουν αρχίσει να αναδύονται κοινωνικά δίκτυα προσανατολισμένα στην εκπαίδευση. Συνυπάρχουν παράλληλα με τα ιστολόγια. Η απορία εύλογη: αφού έχω ήδη ιστολόγιο, γιατί να συμμετάσχω και σ’ ένα κοινωνικό δίκτυο, έστω κι αν αυτό αφορά την εκπαίδευση; Η ερώτηση αυτή, παρμένη από τον Σωτήρη Τερζίδη, κατάφερε να με προβληματίσει σχετικά με το ποια μπορεί να είναι η διαφορά ενός ιστολογίου από ένα κοινωνικό δίκτυο και τι μπορούν να προσφέρουν αυτά τα δύο εργαλεία στους εκπαιδευτικούς.

Ας ξεκινήσουμε από τα ιστολόγια. Για μένα είναι μία από τις μεγαλύτερες προσφορές του διαδικτύου στην ανθρωπότητα. Άνθρωποι σαν εμένα κι εσάς απέκτησαν, για πρώτη φορά, τη δυνατότητα να δημοσιεύουν εύκολα και φτηνά τις ιδέες τους. Το ιστολόγιο είναι ουσιαστικά ένα ηλεκτρονικό βιβλίο. Πλέον, ένα μεγάλο τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού έχει τη δυνατότητα να γράφει ό,τι θέλει και να το διαβάζουν σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Εντυπωσιακό!

Μα δεν τελειώνει εδώ η ιστορία. Για πρώτη φορά μπορεί ο συγγραφέας να βλέπει άμεσα τις αντιδράσεις των αναγνωστών του και να ανοίγει συζήτηση μαζί τους. Εκπληκτικό κι αυτό. Συνάμα όμως και υπερτιμημένο. Σπάνια έχω δει κάποιον να αλλάζει γνώμη μέσα από αυτές τις συζητήσεις. Συνήθως, οι αντιμαχόμενες πλευρές εμμένουν, περιχαρακωμένες, στις θέσεις τους. Άλλοτε, οι συζητήσεις καταλήγουν σε ανούσιες κόντρες. Σε θέση ισχύος, όμως, πάντα ο συγγραφέας. Μπορεί στην έσχατη περίπτωση να διαγράψει κάθε σχόλιο που δεν του αρέσει ή να μην αφήσει καν να εμφανιστούν τα ανεπιθύμητα. Πολλοί δε έχουν καταργήσει και την ίδια την ανάρτηση σχολίων.

Αυτήν την παντοδυναμία των συγγραφέων των ιστολογίων έρχεται να περιορίσει ένα κοινωνικό δίκτυο. Φυσικά, υπάρχουν και εδώ ιδιοκτήτες, στην πράξη όμως δε φαίνονται. Πρόκειται για ένα πιο δημοκρατικό, προσανατολισμένο προς την κοινότητα και όχι προς το άτομο, εργαλείο. Το ιστολόγιο αντλεί τη δύναμή του από τις ικανότητες του ιδιοκτήτη του. Το κοινωνικό δίκτυο από τον αριθμό και την προσφορά των μελών του. Ο χαρακτήρας δε και η πορεία που θα πάρει το μπλογκ προσδιορίζεται αποκλειστικά από τον μπλόγκερ, ενώ τα μέλη είναι εκείνα που διαμορφώνουν την προσωπικότητα του κοινωνικού δικτύου.

Σύμφωνοι, αλλά τι τα θέλουμε; Όσον αφορά το ιστολόγιο, μπορεί να αποτελέσει το βήμα έκφρασης όσων εκπαιδευτικών το επιθυμούν. Όλοι μιλούν για την εκπαίδευση, γιατί όχι κι εμείς; Γιατί να μη βγουν στην επιφάνεια οι απόψεις μας; Γιατί να μην ακουστούν οι φωνές μας; Σε μια κοινωνία που συνεχώς οι πολίτες αυξάνουν την επιρροή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων, το ιστολόγιο θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εργαλείο παρέμβασης του εκπαιδευτικού στα δρώμενα του σχολείου, του εκπαιδευτικού συστήματος, της κοινωνίας. Ο καθένας μας, πια, μπορεί να γίνει συγγραφέας. Οφείλουμε να το εκμεταλλευτούμε.

Από την άλλη, το κοινωνικό δίκτυο, μπορεί να λειτουργήσει σαν τόπος αναζήτησης, συνάντησης, συζήτησης, κριτικής, συνεργασίας. Το οραματίζομαι σαν ένα επιστημονικό συνέδριο χωρίς τους συνήθεις τοπικούς και χρονικούς περιορισμούς. Εκεί θα μπορεί ο οποιοσδήποτε να θέσει ένα θέμα προς συζήτηση και όποιος θέλει θα παρεμβαίνει και θα το σχολιάζει. Εδώ δεν έρχονται για να δουν εμάς, αλλά τη δουλειά που προκύπτει από τη συνεισφορά όλων. Όσο περισσότεροι συμμετέχουν τόσο το καλύτερο.

12 Ιανουαρίου 2010

Να το θυμάμαι...

«…Η συγκινητική του ιστορία θα μπορούσε να ήταν παραμύθι, ωστόσο είναι πέρα για πέρα αληθινή…». Απαλά και γλυκά η μαθήτριά μου συνεχίζει την ανάγνωση. Δεν είναι μονότονη ούτε άριστη – πώς θα μπορούσε άλλωστε, Δ΄ Δημοτικού πάει. Είναι, ωστόσο, καλή. Σ’ αρέσει να την ακούς. Δεν την προσέχω, όμως. Για πρώτη φορά στην καριέρα μου τους παρατηρώ. Ποιους; Τους μαθητές μου. Τους βλέπω όπως αληθινά είναι. Μικρά παιδιά που τα πόδια τους πριν από δυο χρόνια το πολύ πρωτάγγιξαν το πάτωμα καθισμένα σε καρέκλα. Μικρά και εύθραυστα. Περιμένουν από μένα πολλά. Να το θυμάμαι…

10 Ιανουαρίου 2010

Αρκεί μόνο η διδασκαλία του γραπτού λόγου;

Ο άνθρωπος διαρκώς παρατηρεί και ερμηνεύει ό,τι υπάρχει και συμβαίνει γύρω του. Με μια λέξη, σκέφτεται. Του φαίνεται δε τόσο αυτονόητος ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τον κόσμο που απορεί με τους άλλους που δε συμμερίζονται τις απόψεις του. Έτσι, τις κοινοποιεί. Τις μοιράζεται με τους γύρω του ελπίζοντας ότι θα μειώσει τη διάσταση της δικής του αντίληψης και της αντίληψης των άλλων.

Έχει δε επινοήσει ποικίλα μέσα γι’ αυτόν τον σκοπό. Στην αρχή, είχε μόνο τον Λόγο, τον προφορικό. Έπειτα, δημιούργησε την Τέχνη, αργότερα τη Γραφή. Όλα προσπάθειες για να μεταδώσει στους συνανθρώπους του τη σκέψη και το συναίσθημα. Με όση μεγαλύτερη ακρίβεια μπορούσε.

Στην εποχή μας εμφανίστηκε κάτι καινούριο. Μέσα διάδοσης μηνυμάτων, όπως ο ήχος, η εικόνα και η γλώσσα, αιώνες τώρα χωρισμένα, ενώθηκαν. Το αποτέλεσμα γνωστό σε όλους. Το βίντεο.

Χρόνια, όμως, από την επινόησή του ο απλός άνθρωπος ήταν ένας παθητικός θεατής. Δεν μπορούσε να το δημιουργήσει παρά μόνο να το καταναλώσει. Όλα αυτά τελείωσαν με την έλευση του Web 2.0. Πλέον, σχεδόν ο οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει το δικό του βίντεο και να το ανεβάσει στο διαδίκτυο. Μπορεί να παίξει με τον ήχο, τη μουσική, την εικόνα και τον λόγο για να μεταδώσει τα δικά του μηνύματα στην παγκόσμια κοινότητα με περισσότερη ή λιγότερη επιτυχία.

Και το σχολείο; Εμμένει ακόμα στο γράψιμο. Το πολυτροπικό κείμενο, ο συνδυασμός δηλαδή γλώσσας, εικόνας, ήχου παραμένει παραγκωνισμένο. Δε λέω είναι σημαντική στις μέρες μας η καλλιέργεια του γραπτού λόγου –βλέπε ιστολόγια, φόρουμ, κοινωνικά δίκτυα, όλα ευκαιρίες γραπτής έκφρασης– αλλά φτάνει; Ξέρουμε ότι το μήνυμα μεταφέρεται καλύτερα μέσω ενός πολυτροπικού κειμένου. Ως πότε το σχολείο θα το αγνοεί;

6 Ιανουαρίου 2010

Γονείς εναντίον δασκάλων και το αντίστροφο

Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Απέναντί μου ο ξάδερφός μου, τραπεζικός υπάλληλος, μου αναλύει τη δική του παιδαγωγική θεωρία. Λανθασμένη, φυσικά. Μα πώς του το λες; Συχνά ως εκπαιδευτικοί ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις άτυπες παιδαγωγικές θεωρίες των γονιών. Σχεδόν πάντα βρίσκονται σε διάσταση με τις επικρατούσες επιστημονικές παιδαγωγικές θεωρίες. Μπορούμε να τους αλλάξουμε γνώμη;

Δύσκολο. Όχι όμως κι ακατόρθωτο. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πώς κατασκευάζονται οι άτυπες θεωρίες; Σίγουρα, πηγάζουν από τις εμπειρίες που είχαν οι γονείς σαν μαθητές, τις επαφές τους με το σημερινό σχολείο και τις συζητήσεις τους με τους άλλους γονείς. Όλα αυτά οδηγούν στον σχηματισμό κάποιων απόψεων σχετικά με το ποιος είναι ο καλός μαθητής, ποιος ο κακός, πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ο εκπαιδευτικός, πώς ο μαθητής κ.τ.λ.

Παράλληλα, οι σύγχρονοι γονείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια εκπαιδευτική μεταβολή. Ο τρόπος διδασκαλίας αλλάζει. Οι ίδιοι έχουν γνωρίσει τη δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Αυτή ξέρουν και αυτή εκτιμούν. Γι’ αυτούς γνώση είναι η ταχύτητα της εκτέλεσης της διαίρεσης, η πρακτική αριθμητική, η γραμματική, η ορθογραφία, οι χρονολογίες... Αγνοούν ή υποτιμούν σύγχρονους όρους όπως μεταγνώση (δεν την αναγνωρίζει ούτε ο ορθογράφος του Word), κριτική σκέψη, δημιουργική σκέψη, συνεργασία, κίνητρα μαθητών, ενδιαφέροντα μαθητών, γνωστική σύγκρουση, προϋπάρχουσα γνώση, επικοινωνιακό πλαίσιο, κειμενοκεντρική διδασκαλία, αλλά και σύγχρονα αιτήματα της Παιδαγωγικής Επιστήμης.

Επιπλέον, υπεύθυνοι για την ύπαρξη αυτού του χάσματος είμαστε κι εμείς οι εκπαιδευτικοί. Πόσοι από μας διαβάζουν θεωρία; Λίγοι. Διαιωνίζουμε, έτσι, το παρωχημένο μοντέλο διδασκαλίας που βιώσαμε και οι ίδιοι σαν παιδιά, ενισχύουμε τις εσφαλμένες αντιλήψεις των γονιών, με αποτέλεσμα να αυξάνουμε τα προβλήματα σ’ όσους πειραματίζονται με τις σύγχρονες παιδαγωγικές θεωρίες.

Βεβαίως, αυτό δε σημαίνει πως θα κάτσουμε με σταυρωμένα τα χέρια. Θυμάμαι στην Κοινωνική Ψυχολογία τις έρευνες του Serge Moscovici πάνω στην κοινωνική αλλαγή και στις μειονότητες. Εκεί ο ερευνητής τόνιζε πως για να επηρεάσει η μειοψηφία την πλειοψηφία πρέπει πάνω απ’ όλα να επιμείνει, να διατηρήσει, παρ’ όλες τις πιέσεις, την άποψή της, τη διαφορετικότητά της. Επομένως το πρώτο βήμα, αν και χρονοβόρο, είναι απλό: Δουλεύουμε όπως κρίνουμε εμείς, αιτιολογούμε επαρκώς τις θέσεις μας, δεν ενδίδουμε στις πιέσεις και τους αφήνουμε να λένε ό,τι θέλουν. Αφού δεν μπορούν να μας κάνουν τίποτα, τι μας ενδιαφέρει;

Από την άλλη, ζηλεύω τις Φυσικές Επιστήμες. Θεωρείται δεδομένο στον χώρο τους η ύπαρξη εκλαϊκευμένων βιβλίων. Γιατί να μην υπάρχουν και σε μας; Αν το καλοσκεφτούμε, είμαστε και εμείς επιστήμονες, άρα κάτοχοι ενός συνόλου γνώσεων δύσκολα κατανοητών από τον αμύητο. Επομένως, τα εκλαϊκευμένα βιβλία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διάχυση αυτών των γνώσεων στο ευρύ κοινό.

Βέβαια, εκλαϊκευμένο βιβλίο παιδαγωγικών επιστημών δε θα δω μέχρι να πεθάνω. Και επειδή σκοπεύω να ζήσω πολλά χρόνια, κάτι άλλο πρέπει να κάνουμε. Μια πρόχειρη λύση που μου έρχεται στο μυαλό είναι τα ιστολόγια. Δειλά δειλά εμφανίζεται μια μορφή επικοινωνίας στην μπλογκόσφαιρα μεταξύ γονιών και εκπαιδευτικών. Ίσως στο μέλλον αυτή η γνώση να μπορέσει να απλωθεί στην κοινωνία μέσω του διαδικτύου. Μέχρι τότε υπομονή και καμιά μα καμιά υποχώρηση στις πιέσεις.