25 Μαρτίου 2008

Σκόρπιες σκέψεις ανήμερα της εθνικής επετείου

Κάθε χρόνο τέτοιες στιγμές αναλογίζομαι τι κερδίζουν οι μαθητές με τον τρόπο εορτασμού των εθνικών επετείων μας. Τι είναι τελικά μια εθνική επέτειος και τι οφέλη προσδοκούμε για τους μαθητές μας;


Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα θυμάμαι πάντα μια φράση ενός καθηγητή μου: Οι γιορτές αυτές είναι μνήμη και μίμηση. Μαθαίνουμε δηλαδή για το παρελθόν και προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τη γνώση αυτή στο παρόν. Άρα και οι εκπαιδευτικές μας προσδοκίες πρέπει να είναι αντίστοιχες.


Αυτό που με προβληματίζει, από τότε που μπήκα στην εκπαίδευση, είναι πως δε βλέπω να πραγματώνονται αυτοί οι δύο στόχοι. Βλέπω να καταβάλλονται πραγματικά φιλότιμες προσπάθειες από τους εκπαιδευτικούς για την προετοιμασία της γιορτής, ώρες να χάνονται, αλλά εν τέλει το αποτέλεσμα να είναι το ίδιο. Τα παιδιά να παραμένουν τραγικά ανιστόρητα.


Τι θα μπορούσε να μας βγάλει από αυτό το αδιέξοδο; Πραγματικά δεν ξέρω. Θεωρώ όμως πως οι σχολικές εορτές έχουν καθηλωθεί σε ένα πρότυπο από το οποίο η έξοδος δεν είναι εύκολη.




19 Μαρτίου 2008

Χύδην γνώση*

Διαθεματικότητα – Σχέδια Εργασίας. Δύο έννοιες που ομολογουμένως έχουν κατακλύσει τα αναλυτικά μας προγράμματα. Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι πρόκειται για μια αντιστροφή των παραδοσιακών πρακτικών ταξινόμησης της γνώσης και διδακτικής. Αντί να οργανώνεται το μάθημα με βάση κάποιον επιστημονικό κλάδο (μαθηματικά, χημεία, φυσική κ.τ.λ.), η διδασκαλία περιστρέφεται γύρω από κάποιο θέμα (το νερό, την πόλη, το χωριό κ.τ.λ.). Εν συνεχεία αναλύεται σε διάφορα υποθέματα με βάση είτε κάποιες θεωρίες νοημοσύνης είτε τα παραδοσιακά μαθήματα του αναλυτικού προγράμματος.

Έτσι, αν επιλεγεί το θέμα του νερού, ο μαθητής μπορεί να καταπιαστεί με τα εξής υποθέματα: με τη μέτρηση και τον υπολογισμό του όγκου του νερού (μαθηματικά)∙ την παρουσία του νερού στην ελληνική παιδική λογοτεχνία, τις παράγωγες λέξεις (γλώσσα)∙ την αξιοποίηση του νερού από τον άνθρωπο (ιστορία – φυσικές επιστήμες)∙ με τα ποτάμια, τις λίμνες, τις θάλασσες (βιολογία – οικολογία – γεωγραφία) κ.ο.κ. Μ’ αυτόν τον τρόπο θεωρείται ότι ξεπερνιούνται τα προβλήματα που συνοδεύουν τα παραδοσιακά αναλυτικά προγράμματα και οι μαθητές εμβαθύνουν στην κατανόηση των διεπιστημονικών συσχετίσεων.

Η κριτική μου σ’ αυτήν την προσέγγιση της γνώσης αλλά και της μάθησης είναι απλή. Πρόκειται για κάτι που δε συμβαίνει στον κόσμο των ενηλίκων. Είναι μια τεχνητή πραγματικότητα που υφίσταται μόνο στους χώρους του σχολείου. Στην πράξη ασχολούμαστε με προβλήματα που ζητούν λύση και όχι με θέματα που αυθαίρετα εξακτινώνονται.

Κλασικό παράδειγμα αποτελεί η ανακάλυψη ότι η χολέρα μεταδίδεται από το νερό και όχι από τον αέρα. Ο γιατρός John Snow που το απέδειξε δε στηρίχθηκε στην τότε μεθοδολογία της ιατρικής αλλά στα μαθηματικά, και συγκεκριμένα στη στατιστική, όχι όμως επειδή έπρεπε να προσεγγίσει την ασθένεια της χολέρας από διάφορες πλευρές, οι οποίες με τη σειρά τους υπαγορεύονταν από το τότε αναλυτικό πρόγραμμα, αλλά γιατί πίστευε πως μ’ αυτόν τον τρόπο θα έβρισκε την αιτία της ασθένειας. Έτσι, αν και έλυσε ένα ιατρικό πρόβλημα προσφεύγοντας στα μαθηματικά, ουδόλως ασχολήθηκε με τα παράγωγα του ουσιαστικού χολέρα ή με την ιστορία των τόπων που επλήγησαν από την ασθένεια, όπως πολύ πιθανόν να συνέβαινε σε μια διαθεματική προσέγγιση στο σχολείο.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η θεμελιώδης διαφορά. Η πολύπλευρη – διεπιστημονική προσέγγιση υπαγορεύεται από το πρόβλημα και όχι από το αναλυτικό πρόγραμμα ή κάποια θεωρία νοημοσύνης. Το πρόβλημα καθορίζει ποιες εκφάνσεις του ανθρωπίνου πνεύματος θα κληθούν κάθε φορά για την επίλυσή του. Αυτό δε που φαίνεται ωραίο στα παιδιά, αγγίζει τη γελοιότητα στον πραγματικό κόσμο. Φανταστείτε τους ερευνητές για το AIDS να ασχολούνται με τη συγγραφή θεατρικών κειμένων γύρω από το σύνδρομο ανοσολογικής ανεπάρκειας με στόχο την ολόπλευρη αντιμετώπιση του θέματος «AIDS».

Φυσικά, δεν αρνούμαι την ανάγκη ανάδειξης της διεπιστημονικής προσέγγισης στα παιδιά. Αυτό που καυτηριάζω είναι η αφύσικη εκδήλωσή της μέσα στους χώρους του ελληνικού σχολείου.


* Η σκόρπια γνώση, η ασύνδετη, η γνώση άνευ μορφής. Γνώση επομένως που δεν θα μπορέσει πότε της να οδηγήσει σε ανθρώπους μορφωμένους.

12 Μαρτίου 2008

Μερικές σκέψεις σχετικά με την επιμόρφωση

Ορμώμενος από κάποια σχόλια για τα Χαρούμενα Μαθηματικά καταθέτω τις παρακάτω σκέψεις σαν ερεθίσματα για περαιτέρω προβληματισμό:


Α) Για να μπεις στο διδασκαλείο, αλλά και σε αρκετά μεταπτυχιακά προγράμματα, πρέπει να πρωτεύσεις σε εισαγωγικές εξετάσεις. Η απορία μου είναι απλή. Ποιοι έχουν περισσότερη ανάγκη την επιμόρφωση; Αυτοί που πέρασαν ή αυτοί που κόπηκαν στις εξετάσεις;


Β) Στην πράξη όσοι έχουν αρκετά τυπικά προσόντα (διδασκαλείο, μεταπτυχιακά, διδακτορικό) αποζητούν θέσεις μακριά από την τάξη, όπως διευθυντές, σύμβουλοι ή προϊστάμενοι. Επιμορφωνόμαστε για να απομακρυνθούμε από την καρδιά του επαγγέλματός μας;


Γ) Γιατί το ΥΠΕΠΘ δεν εκδίδει βιβλία τα οποία να αποστέλλονται δωρεάν σε όλα τα σχολεία σχετικά με φλέγοντα παιδαγωγικά – διδακτικά θέματα, όπως τρόπους διαμόρφωσης του μαθήματος ούτως ώστε να ενσωματωθούν στο μάθημα οι αλλοδαποί μαθητές ή οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες; Το κόστος δεν είναι υπερβολικό αλλά η συμβολή τους στην επιμόρφωση μπορεί να είναι ανεκτίμητη.


Δ) Για να επιτευχθεί η πολυδιαφημιζόμενη αυτοεπιμόρφωση, πρέπει να καταβληθούν χρήματα από την τσέπη του εκπαιδευτικού. Αντίθετα, αυτός που επιλέγει να μην αυτοεπιμορφωθεί στην ουσία εξοικονομεί χρήματα. Μήπως είμαστε το μόνο επάγγελμα που το να είσαι καλός συνεπάγεται να χάνεις χρήματα;

2 Μαρτίου 2008

Άγχος Μαθητών

Μία μαθήτριά μου στην Ε΄ Δημοτικού γράφει:

"Την Δευτέρα έχω αγγλικά και tae-kwon- do. Την Τρίτη λείπω όλη μέρα από τις 5:00 μέχρι τις 9:00 γιατί έχω 2 ώρες ζωγραφική και μετά tae-kwon- do. Την Τετάρτη έχω αγγλικά και tae-kwon- do, την Πέμπτη είμαι ελεύθερη από αγγλικά αλλά έχω tae-kwon- do και την Παρασκευή το πρόγραμμα της Τετάρτης. Δεν ξέρω τι να πρωτοκάνω."

Τα σχόλια νομίζω πως περιττεύουν...